header background image
 


"Het beste moet nog komen."

Ze bestaan eigenaardig genoeg nog, de mensen die geloven dat alles wel goed komt met onze wereld en haar bewoners. Mensen als de Zweedse historicus Johan Norberg die ons met zijn nieuwste boek “De Vooruitgang” wil verblijden met een blik op een toekomstige wereld van geluk en welvaart voor (bijna) iedereen.

Norberg, liberaal en voorstander van globalisering en open economieën, vertrouwt erop dat we alle huidige (en toekomstige) problemen zullen kunnen oplossen. Het argument dat hij daarbij hanteert is de eenvoudige vaststelling dat het de mens in het verleden ook steeds gelukt is. Volgens hem is de wereld vandaag dan ook rijker, gezonder, vrijer, gelijker en democratischer dan ooit tevoren. Om dit aan te tonen maakt hij gebruik van verschillende statistische gegevens.

Zo is onze levensverwachting er de laatste 100 jaar fenomenaal op vooruit gegaan. Wie vandaag geboren wordt, heeft een grotere kans om zijn pensioen te bereiken dan zijn voorouders hadden om hun vijfde levensjaar te halen. Ter vergelijking, zo kent Haïti op vandaag een lagere zuigelingensterfte dan het rijkste land ter wereld in 1900. Ook op het vlak van voeding zijn we er met rasse schreden op vooruit gegaan. Zo waren er in de jaren ‘60 meer dan 50 landen waar de bewoners het met minder dan 2.000 calorieën per dag moesten rooien; in 2010 waren dit nog slechts een drietal landen (Zambia, Burundi, Eritrea). Het aantal doden door ondervoeding is dan ook gedaald van 18 miljoen mensen/jaar in 1960 naar ‘amper’ 1,1 miljoen/jaar in het laatste decennium.

Ook met het geweld gaat het de goede kant op. Na WO II hebben we een vrij constante en vooral sterke daling gekend van het aantal doden door oorlogsgeweld, weliswaar met een ‘kleine’ opflakkering in de laatste vijf jaar, maar de laatste twee decennia kunnen zeker als de meest vredevolle beschouwd worden in de menselijke geschiedenis. In 2013 werd 1 persoon per 100.000 mensen het slachtoffer van oorlogsgeweld; in de jaren ‘70 en ‘80 lag dit aantal tussen 5 en 7 en in de jaren ‘50 waren dit nog zo’n 15 personen/ 100.000. Zo is het risico dat we in het Westen het slachtoffer worden van een terrorisme-aanslag eigenlijk verwaarloosbaar klein. U hebt een grotere kans om in uw badkuip te verdrinken dan bij een aanslag om het leven te komen. Zo vielen er in de jaren ‘70 ook meer slachtoffers door separatistische en communistische terreur dan nu door religieus geweld. En dan is er nog het onderwijsniveau van onze wereldbevolking. In het begin van de 19e eeuw was slechts 12% van die wereldbevolking geletterd. Vandaag is slechts 14% van de bevolking ongeletterd. Al moet hier wel een kanttekening bij gemaakt worden. Zo is de graad van geletterdheid in sommige sub-Sahara regio’s nog steeds lager dan 50%.

Auteur: Johan Norberg
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam
isbn: 9789046821756

Toch zijn de vooruitzichten ook in dit deel van Afrika positief, want het is vooral de oudere bevolking die niet kan lezen of schrijven, wat inhoudt dat binnen afzienbare tijd de cijfers ook hier een belangrijke verbetering zullen tonen… Norberg baseert zijn positieve visie dus op een viertal variabelen: de verhoging van de levensverwachting, het bestrijden van armoede en honger, het dalende geweld en de stijging van het percentage mensen dat kan lezen & schrijven. De oorzaak die hij voor deze groei aanhaalt is, toch verrassend: de globalisering. Globalisering die, net als de verlichting en de industriële revolutie, de vooruitgang van de mens helpen mee vorm te geven. Dit openstellen van landen voor elkaars economie, heeft volgens de historicus ervoor gezorgd dat de extreme armoede in die landen is afgenomen. Ook ziet hij globalisering als hét drukkingsmiddel dat de overgang van dictaturen naar democratieën in de hand heeft gewerkt. En daar een democratie veel meer kansen biedt op materiele vooruitgang dan een dictatuur, is globalisering ook hier mede de oorzaak van de verbeterde levensstandaard. Hij erkent wel dat globalisering ook negatieve kanten heeft, nl. dat ze een verantwoordelijkheid heeft in de uitbuiting van de werknemers in de race to the bottom, maar toch ziet hij veel meer positieve dan negatieve aspecten eraan.

Aan andere maatschappelijke en klimatologische wereldproblemen lijkt Norberg evenwel min of meer voorbij te gaan. De opwarming van onze aarde, onze stijgende ecologische voetafdruk, de groeiende (inkomens)ongelijkheid, hij erkent ze wel, maar hun grafieken zijn volgens hem minder belangrijk… Een éénzijdige blik die op weinig begrip kan rekenen. Ik wil u in deze de forse repliek van de Nederlandse journaliste, schrijfster en columniste Asha ten Broeke niet onthouden. Volgens haar gaat het inderdaad op veel vlakken beter dan ooit met de wereld, maar is dit niet te danken aan mensen die tevreden naar de historische cijfers keken (zoals Norberg), maar aan de ontevredenen die zagen dat het niet vanzelf goed zou komen. Voor haar danken we de vooruitgang aan de mensen die een betere wereld willen, die dat diep en fel nodig hebben, en die bereid zijn daarvoor te zweten en te vechten.

Aanvullend doet Norberg een uitgebreide poging om de oorzaak van het wereldwijde doemdenken te achterhalen. Volgens hem is dit deels het logische gevolg van onze verbeterde levensstandaard. Wie elke dag strijd moet leveren om gewoon maar te overleven, zal weinig tijd hebben om zich af te vragen of dat leven nu echt beantwoordt aan zijn/haar verwachtingen. Wie wel de tijd heeft om hierover te reflecteren, loopt het risico om zijn geestelijke gezondheid te schaden. Depressie, burn-out, ze zijn het resultaat van een brein dat zich evolutionair nog niet kon aanpassen aan een omgeving waar het eigen voortbestaan niet constant onder druk staat.

Maar meer nog dan ons onaangepaste brein wijst Norberg met een beschuldigende vinger naar de hedendaagse media. De media die ‘dankbaar’ gebruik maakt van die groeiende angst bij de mens. De mens die veel gevoeliger is voor onheil dan voor veiligheid en geluk. We hebben meer aandacht voor een neergestort vliegtuig dan voor het feit dat er nooit minder mensen stierven in een vliegtuigcrash. Toch beseft ook Norberg dat het onmogelijk is om te verwachten dat wij zomaar onze kijk op de wereld zullen veranderen en hij pleit ervoor om naast het negatieve nieuws ook zo mogelijk een positief beeld te brengen. In de praktijk? Men zou naast een bericht over de hongersnood in Nigeria bv. kunnen vertellen dat er nu acht miljoen Nigerianen minder honger hebben dan 25 jaar geleden.

Tot slot haalt Norberg in zijn boek de woorden aan van de visionaire vooruitgangsdeskundige Julian Simon (°1932 +1998 - Professor of Business Administration aan de University of Maryland) : “Het zijn niet de fysieke hulpbronnen die de mogelijkheden begrenzen, maar het menselijk brein. En dat is een hulpbron die zich continue vernieuwt. Globalisering leidt ertoe dat menselijk talent dat voorheen niet tot bloei kwam wegens een gebrek aan mogelijkheden, nu wel de kans heeft om zich te ontwikkelen. Dus de kans op een nieuwe Leonardo Da Vinci of Steve Jobs wordt steeds groter.” (Vrij naar een artikel van Ruben Mooijman in ‘De Standaard’ van 10 dec. ll.)

Recensist: Jean-Pierre Calant, redactielid tijdschrift Rechtstreeks

terug naar het overzicht