Recent stelde de voorzitter van de Open Vld, Gwendolyn Rutten, voor om de financiering van levensbeschouwingen te schrappen.

Nu heb ik de tekst van het voorstel zelf niet onder ogen gehad en moest ik me behelpen met uittreksels uit de talloze publicaties die erover commentaar gaven. Het is dan ook niet duidelijk wat de voorzitter precies bedoelde want de termen erediensten, levensbeschouwingen, kerken, godsdiensten en geloofsovertuigingen worden daarin vrolijk door elkaar gehaald. Ik meen niettemin te begrijpen dat ze het over artikel 181 van de Belgische grondwet had en daarin is enkel sprake van -ik vat de tekst samen, suppletives deleted in Watergatetermen- de wedden en pensioenen van bedienaren van de erediensten en van de afgevaardigden van de organisaties die morele diensten verlenen op basis van een niet-confessionele levensbeschouwing, als u begrijpt wat de grondwetgever hiermee bedoeld heeft. Over werkingsmiddelen is er daarin geen sprake.

Mijn spontane reactie als vrije denker is: goed zo, Gwendolyn. Wie vindt dat er aan zijn levensbeschouwing geldelijke consequenties verbonden zijn, zoals het inrichten van lokalen of het betalen van lonen, moet daar maar zelf voor opdraaien. Wie dat niet noodzakelijk vindt, zal dan ook nergens voor moeten opdraaien. Vanuit dit oogpunt is het hebben van een levenshouding geen maatschappelijke verplichting of een behartenswaardig doel voor de overheid, staat en kerk zijn gescheiden en overtuigingen zijn een privézaak. Laten we even kijken wat enkele van onze buurlanden daarover vinden.

Het meest consequente land wat dat betreft is Frankrijk. Wedden en pensioenen van pastoors en wat dies meer zij, worden op basis van vrijwilligheid door de gelovigen betaald, de overheid bemoeit zich daar niet mee. Religieuze hoogwaardigheidsbekleders hebben geen protocollaire status. Alleen religieuze gebouwen die een historische of artistieke waarde hebben, worden gesubsidieerd als elk ander monument. Religieuze bedienaars kunnen wel betaald worden als bijvoorbeeld leraar of sociaal werker en welk deel van hun loon ze dan afstaan aan hun kerk, is hun zaak. Heerlijk helder, zouden ze op de VRT-radio zeggen.

In Groot-Brittannië is de zaak ietwat troebeler. In principe is het hebben van een overtuiging een private aangelegenheid, de aanhangers van de diverse overtuigingen financieren hun eigen organisaties. Maar daar is de anglicaanse kerk en daarvan is het hoofd de regerende vorst en die benoemt ook in de persoon van de premier de aartsbisschop van Canterbury, die dan weer het religieuze hoofd van die kerk is. Om het onderscheid tussen die twee hoofden te doorgronden, moet je dus al een doorgewinterde gelovige zijn. Of een Engelsman. Maar in elk geval is er geen financiering van de bedienaren van de kerk.

In Nederland is er een principiële scheiding tussen kerk en staat en dus ook geen subsidiëring. Maar de regerende vorst wordt wel geacht lid te zijn van de Nederlandse Protestantse Kerk, vroeger was dat van de Nederland Hervormde kerk, een lutheraan club. Voorgangers van de huidige vorst hadden wel eens de neiging om zich met die kerk te bemoeien, met name Willem de Eerste was een activist op alle gebieden en anderzijds wijst de protestantse kerk de huidige vorst wel eens op zijn gebrek aan aandacht voor God. Dat heeft echter geen financiële consequenties. Wat wel onrechtstreekse geldelijke gevolgen heeft, is het bestaan van talloze religieuze onderwijsinstellingen en gezondheidsvoorzieningen. Het is niet duidelijk in hoeverre via die weg geld wordt doorgesluisd naar de kerken zelf.





 

Ook Duitsland kent een principiële scheiding van kerk en staat, maar de deelstaten houden een percentage van 8 tot 9 procent in op de inkomstenbelastingen en maken dat over aan de kerken. Dat is de zogenaamde kerkbelasting of Kirchensteuer. Aan welke kerk het bedrag wordt overgemaakt, moet de burger aangeven op zijn aangifte. Dat lijkt me toch wel een duidelijke schending van de privacy en de staten leveren dus een duidelijke dienst aan de levensbeschouwingen. Men kan het lidmaatschap van een kerk wel afzeggen, dan wordt de belasting niet geheven, maar meeste Duitsers betalen braaf hun Steuer, hoewel slechts een derde van de bevolking zich min of meer religieus noemt,  en wel hierom. Het is namelijk maatschappelijk niet gewenst om openlijk geen geloof te hebben, het leidt vaak tot sattusverlies maar wat erger is, uit onderzoek blijkt dat vooral in de zuidelijker deelstaten, Beieren en Baden-Württemberg, solliciteren in de gezondheidszorg en in het onderwijs voor een ongelovige vrijwel vruchteloos is en dat vrije beroepen, zoals advocaten en artsen een slechte naam krijgen en inkomensverlies lijden als niet gelovig zijn. Dat blijkt ook te gelden voorde klandizie van middenstanders. Dus kiezen de Duitsers wijselijk eieren voor hun geld.

En nu de toestand tussen Maas en Noordzee. Zoals gezegd en zoals de Open Vld wil afschaffen, betaalt de staat de wedden en lonen van het personeel van erkende godsdiensten en levensbeschouwingen. Bovendien draaien de gemenen op -ik simpliciter wat de details betreft- voor de verliezen van de kerkfabrieken van de katholieke kerk. De provincies draaien althans in Vlaanderen subsidiëren de werkingsmiddelen van de vrijzinnigheid, als ze die verantwoord vinden en dat vinden ze niet altijd. Maar ook in dit land worden de talloze vooral katholieke instellingen in onderwijs, gezondheidszorg, sociale voorzieningen en de culturele sector met aanzienlijke sommen ondersteund en is het evenmin als in Duitsland duidelijk in hoeverre middelen worden doorgesluisd naar de kerken zelf, ondanks alle strenge boekhoudkundige regels.

We moeten als vrijzinnigen dus kiezen. Ofwel zijn we principieel en schaffen we artikel 181 en de Vlaamse regeling betreffende de morele bijstand af en draaien we zelf op voor de wedden en pensioenen van de morele consulenten en de werking van de diverse vrijzinnige huizen en centra, ofwel strijken we over ons hart, verdragen de oversubsidiëring van vooral de katholieke kerk en zijn we dankbaar voor de kruimels die ons toevallen. Uit een studie blijkt overigens dat slechts 3,5 procent van de Vlaamse bevolking zich bij het invoeren van een kerkbelasting als vrijzinnig zou bestempelen.

Als dat geen heikele morele keuze is, dan weet ik het niet meer.


Dirk De Meester

Bron: tijdschrift Zoeklicht juli-augustus 2017    - lees meer via http://www.hln.be/hln/nl/1275/Islam/article/detail/3134046/2017/04/15/Open-Vld-wil-financiering-religies-stopzetten.dhtml

terug naar het overzicht

© 2012-2017 IMD West-Vlaanderen | westvlaanderen@demens.nu

Disclaimer