header background image
 


 

De gedachten zijn vrij, uit volle borst gezongen als hymne op het evenement in Bredene op zaterdag 3 december 2016. We waren erbij in het Eventcentrum Staf Versluys. Gesteund door een krachtig VUB-orkest kwamen de zinnen stevig en helder over; je zou het zo geloven en daarenboven, wie gelooft die frase nu niet? De gedachten zijn vrij, jazeker, hoewel, soms minder en minder.

Onlangs nog gesurft op het internet en de check uitgevoerd hoe vrijzinnig ik was. Een niet onaardige score van 10/10 was mijn deel, niet slecht dus. Dé vrijzinnige bestaat niet, maar een vrijzinnige gaat op onderzoek, aanvaardt geen dogma’s, neemt zelf beslissingen… kortom, staat stevig met zijn/haar voeten in deze wereld. En toch. Dé ondergraving is gestart.

Momenteel is er veel aan het veranderen, ik schreef het al in mijn vorige bijdrage. En niet alleen dat we verandering zien op macroniveau -bijvoorbeeld nieuwe leiders in verre landen die er een andere cultuur op nahouden-, post-truth zoals ze soms zeggen en alle andere dingen erbij. Nee, het gaat veel harder en het beukt in op de persoonlijke levenssfeer van u en mij. En dat doet zeer en het zal nog veel zeer doen.
 
De complete commercialisatie van ons leven is immers het volgende doel dat sommige firma’s zich gesteld hebben; overal valt er te pluimen, van de wieg tot het graf. Abrupte verandering is in deze niet aangeraden en dus marineren ze ons een beetje; de verandering komt eerst zachtjes op je af, verleidelijk, als een sprookje… een cadeautje dat je krijgt, zomaar… en hoewel iedereen weet “There’s no such thing as a free meal”, toch gaan we overstag. Het begint eenvoudig: registreer je gegevens en kom in aanmerking voor winst onder de vorm van een verwenpakketje, een doos chocolaatjes, een broodrooster of een weekendtripje… We laten ons verleiden en laten onze gegevens na… Ondertussen heeft die firma onze data en kunnen ze ons (on)gewenst reclame sturen over betalende producten, soms interessant en vaak redelijk onschuldig tot hier toe…
 
De tweede fase: de grotere spelers, de prijzen worden interessanter (maar de kansen worden kleiner om ze te winnen), de data wordt verzameld, gecheckt, geconsolideerd en doorverkocht. De doos van Pandora is geopend, ergens een ‘tick-box’ vergeten uit te vinken en je krijgt mails of brieven van overal, voor condooms, maandverband, reizen, auto’s, Cd’s… Je tweede waarschuwing, nog redelijk onschuldig, want je kunt je nieuwsbrief per nieuwsbrief of reclame per reclame uitschrijven. Gewoon pech gehad.
 
De derde fase: en vanaf nu gaat het, zoals de jongens van ‘Normaal’ ooit zongen, ‘Oerend hard’. De data die bijeengesprokkeld werden, worden nu geanalyseerd en gepersonaliseerd, niet een paar dagen of maanden later, maar onmiddellijk; niet door de kleine spelers, maar door giganten. Ze kennen nu je gewoontes, kapitaal, woonwijk, bestedingspatroon én waar je net naar op zoek was. Op elke website die je opent, zie je voorstellen staan van wat je wenste op te zoeken om eventueel aan te kopen of wat je net besproken hebt met vrienden of collega’s. In het eerste geval had je misschien de beslissing genomen om nog even te wachten, om te vergelijken, om alles eerst nog wat te laten bezinken. Je gedachten waren vrij, maar neen, iedere keer je je browser opent komen ze nu tevoorschijn in de linker- of rechterkolom, boven- of onderaan, soms zelfs gewoon in het midden van het beeld: dé aanbiedingen waar je niet tegenop zou mogen kunnen; de pogingen om je te beïnvloeden.



 

Een vriend verwoordde het zo: zocht ik de prijs op van een PlayStation 4 en wilde ik er nog een nachtje over slapen, begon die PS4 alle linker- en rechterkolommen te vullen, mijn balken boven- en onderaan en zag ik telkens variërende prijzen. Sloot ik mijn PC af en startte ik die enkele uren later opnieuw op, dan kreeg ik onmiddellijk het bericht: ”Nu 40% korting!”… (en het was nog correct ook)… Mijn maat ging er nog niet op in en werd uiteindelijk ‘aangevallen’ door ‘final offers’ waarbij de prijs die nu geafficheerd werd, binnen x-aantal dagen zou vervallen, binnen x-aantal uren zou vervallen, ja, binnen 10 minuten zou vervallen! Hoe leuk we vroeger een countdown ook vonden, naar Nieuwjaar bijvoorbeeld, deze keer is het anders; het zet ons onder druk.
 
Onze gedachten zijn vrij, en hierboven staat het relaas hoe mijn maat zich voelde, maar het gaat verder. Het gaat om de vrijheid van verificatie, de mogelijkheid om opzoekwerk uit te voeren, de mogelijkheid om verschillende bronnen te raadplegen. In dit - en ik haat het woord - post-truth tijdperk, hebben we op Facebook de mogelijkheid om ‘meer of minder’ van bepaalde berichten te selecteren. Dat is soms handig, want ik wil inderdaad niet alles van x, y of z zien of lezen; ik wil ook niet altijd berichten van bepaalde belangengroepen onder ogen krijgen, maar het wordt beangstigend als je uiteindelijk niks meer van die berichten zou kunnen terugvinden omdat je ergens iets ingesteld hebt als ‘graag wat minder’ of dat er enkel nog feed gebracht wordt waar je altijd 100% achter staat…

Niets meer om over te discussiëren, geen zicht meer op hoe de wereld door de ogen van een ander gezien wordt. Momenteel gaat het heel erg hard op de publieke fora naar aanleiding van het overlijden van een Belg in een buitenlandse nachtclub. De opmerkingen zijn beschamend en ik kan ze inderdaad gewoon wegklikken, maar wat dan? Als we dit extrapoleren, dan zien we dat we rechtstreeks naar een compleet in hokjes opgedeelde maatschappij gaan. Niet dat het nu al niet gedeeltelijk zo is, want ieder heeft zijn vriendenkringen, interesses en maatschappelijke verbondenheid. Neen, het gevaar bestaat dat we het gewoon niet meer (willen?) ‘weten’ dat er ook anderen bestaan die er totaal andere meningen op nahouden.

De gedachten zijn vrij en zo ook dit artikel. Ik hoop dat we binnenkort niet een nieuw soort internet zullen moeten opstarten: beveiligd, zodat je een beeld krijgt van alle data van vroeger en nu, onbewerkt. Waarschijnlijk een internet waarbij je opnieuw moet inschrijven (shit, mijn data!) en waarbij je toegang krijgt tot het volledige plaatje, ongefilterd. Waar je opzoekingswerk kan doen, waar je volledige analyses kan maken.
En dan? Dan wordt het pas heel moeilijk. Die analyses en inzichten die worden bekomen (bv. over ethische kwesties in de politiek of het bedrijfsleven, de klimaatverandering, de impact van medicijnen, de gevaren van verdelgingsmiddelen…) moeten gedeeld worden met wie dat geheel niet ziet. Dat is niet anders dan gisteren, hoor ik je zeggen… Toch wel, gisteren wisten velen er niet van, maar vandaag hebben de meesten wel een bepaald beeld, dat helaas in beangstigende mate gestuurd en beïnvloedt wordt door één of andere drukkingsgroep. Zij die leefden in hun ‘bubbel’ zullen onaangenaam verrast worden door de feiten.

De gedachten zijn vrij… Aan ons om dit om te zetten in een werkwoord en ze vrij te houden!

Stefaan

Bron: tijdschrift Rechtstreeks voorjaar 2017

Ter info: In opdracht van deMens.nu componeerde Guy Cuyvers De gedachten zijn vrij als een hymne. Je kan de hymne als een live opname via http://www.demens.nu/nl/hymne beluisteren of downloaden, uitgevoerd door het VUBOrkest onder leiding van Jurgen Wayenberg. Het downloaden van de hymne is gratis, maar dient enkel en alleen voor intern gebruik, zonder commerciële doeleinden.

terug naar het overzicht