header background image
 



Wat voorafging

Het is al meer dan een jaar geleden dat de zendtijd voor levensbeschouwelijke derden op de VRT werd afgeschaft. De zendtijd voor de vrijzinnig humanisten werd vertegenwoordigd door de tv-omroep Lichtpunt en het Vrije Woord radio. Van bij aanvang nam deMens.nu als vertegenwoordiger van de vrijzinnig humanistische levensbeschouwing binnen de Vlaamse InterLevensbeschouwelijke Dialoog (VILD) het voortouw om samen met alle andere levensbeschouwingen te protesteren bij minister Sven Gatz en te pleiten voor het behoud van de levensbeschouwelijke derden. Deze actie was echter tevergeefs.

De verschillende grondwettelijk erkende levensbeschouwingen in Vlaanderen - waaronder uiteraard het vrijzinnig humanisme - dienen op voet van gelijkheid geplaatst te worden. In de beheersovereenkomst 2016-2020 tussen de Vlaamse Gemeenschap en de VRT lezen we op pagina 15: “De VRT is de publieke omroep van en voor iedereen. Als publieke omroep van alle Vlamingen moet de VRT met een publiek, waardegedreven aanbod dan ook alle Vlamingen bereiken om haar maatschappelijke impact te realiseren. De publieke omroep is er voor alle doelgroepen die we onderscheiden op basis van leeftijd, gender, opleidingsniveau, sociaaleconomische achtergrond, handicap, seksuele geaardheid en afkomst.
De VRT schenkt voldoende aandacht aan diversiteit. De publieke omroep stelt zich tot doel iedereen aan te spreken en hanteert daarom in haar producties een representatieve, niet-stereotiepe, gender neutrale en genuanceerde beeldvorming van alle geledingen in de samenleving.”

En wat gebeurt er intussen?

De erediensten blijven hun vaste plaats behouden. Zij behoren tot de programmatorische autonomie van de omroep en men is niet van plan om met die cultuurhistorische traditie te stoppen.
Enkel de moslims en de vrijzinnig humanisten hebben geen stem meer op de openbare omroep. Dat er samenwerking is met de VRT spreken we niet tegen. De levensbeschouwingen worden af en toe gecontacteerd en er wordt geluisterd. Maar intussen blijft de ongelijkheid en af en toe reageert deMens.nu als het schuim écht op de lippen komt.

Zo was er eind november nog een klein incident: op radio en televisie van de VRT werd er uitgebreid  gepalaverd over het wijzigen van twee woorden in het gebed ‘onze vader’.  
Dit was iets van het goede teveel.

Eerst even dit: de VRT wordt op de hoogte gesteld van allerlei activiteiten die leven binnen het vrijzinnig humanisme. De redacties hoeven niet op zoek te gaan naar onderwerpen. Neen, ze worden aangereikt. Zoals bv: de nieuwe hymne ‘de gedachten zijn vrij’, die gecomponeerd werd naar aanleiding van 45 jaar Unie Vrijzinnige Verenigingen. Het symfonisch orkest van de VUB bracht met zijn concertreeks ‘Brandend’ een gevarieerd programma en ook … de nieuwe hymne.
Mooi item toch voor een nieuwsdienst? Een verjaardag van een erkende levensbeschouwing, volle zalen, mooie muziek. Een inhoudelijke boodschap met veel beeld- en klankmateriaal.
Maar, geen interesse. Er werd een nieuwe persmededeling verzonden en er werd een oproep gelanceerd aan de achterban om aan de VRT te vragen hoe het eigenlijk zat met de gelijkberechtiging.

Een antwoord kwam er onder meer van de klachtencoördinator van de VRT waarin gesteld werd dat er verschillende initiatieven werden genomen om de levensbeschouwingen aan bod te laten komen:

- Het webplatform Wereldbeeld op Canvas.be dat in augustus 2016 gestart werd. Dit platform is permanent online en blijft nieuwe content maken (o.a. Grote Vragen, info over religieuze feesten, etc.) https://www.canvas.be/wereldbeeld

- Wanderlust op canvas is de negendelige reeks rond menselijke waarden en levensbeschouwing. https://www.canvas.be/video/wanderlust

- Op 21/10 organiseerde 'Geloof in Utopia' in samenwerking met KULeuven en Museum M. Een interactief en mobiliserend project waarin het canvaspubliek in dialoog ging met experten van de verschillende erkende levensbeschouwingen.

En ook op de radio werd hier het voorbije jaar aandacht aan besteed. In Hautekiet, Touché,… Hiervan akte! En blijkt ook nog dat programma’s over levensbeschouwingen goed scoren. Of zoals dat heet: ‘er is een publiek voor’.



Hoe herkennen wij ons in deze uitzendingen?

Dit is natuurlijk een belangrijke vraag. Bart Maddens, politicoloog aan de KULeuven, stelde in een opiniestuk (De Standaard 22 oktober 2015) dat de afschaffing van de uitzendingen van de levensbeschouwelijke derden bij de VRT minder problematisch is voor de vrijzinnig humanistische levensbeschouwing. Het dominante discours in de media is volgens hem sowieso humanistisch-vrijzinnig is. Als dat zo was, zou dit goed nieuws zijn. Maar dat is dan enkel een perceptie en niet gebaseerd op feiten of wetenschappelijk onderzoek. Mijn perceptie- en ook van vele anderen- is dat de VRT eerder de Katholieke Radio en Televisie is. Er gaat bijna geen dag voorbij of er is katholieke duiding in een reportage, het journaal of wat dan ook.

Er is duidelijk nood aan een objectief wetenschappelijk onderzoek, een levensbeschouwelijke dienst op VRT of eventueel een ombudsman om dit allemaal in kaart te brengen en er oplossingen voor aan te reiken. Daarnaast is het noodzakelijk dat er een structureel overleg is met de verschillende levensbeschouwingen, met een duidelijke verdeling qua uren en uitzendingen. Zeker indien men stelt in de beheersovereenkomst op pagina 18: “Levensbeschouwelijke strekkingen worden geïntegreerd in het aanbod van de publieke omroep, ook in een apart televisieprogramma en een vast onderdeel in een wekelijks radioprogramma. De VRT organiseert structureel overleg met de vertegenwoordiging van levensbeschouwelijke strekkingen.”

Vrijzinnig humanisme in de media

Vrijzinnig humanisme is een levensbeschouwing. En een levensbeschouwing is, wat het woord ook zelf zegt, een beschouwing op het leven, een visie om naar het leven te kijken. Onderdelen van die visie hebben te maken met de manier waarop je naar het leven kijkt, naar de mens en naar de wereld. Als we nu bijvoorbeeld naar het wereldbeeld van de vrijzinnig humanisten kijken dan zien we dat ze onbevooroordeeld, met een open geest aan de slag gaan met vrij onderzoek als methode. Het is een ondogmatische levenshouding die aanzet tot zelfreflectie. Het permanent in vraag stellen van de wereld is bijna vanzelfsprekend. Het is ook eigenlijk te vergelijken met levensbeschouwelijke vakken die op school gegeven worden. Wie kan immers beter uitleggen waar een levensbeschouwing om draait dan iemand die ook die levensbeschouwing aanhangt? Dit geldt ook voor het vrijzinnig humanisme in de media. Vrijzinnig humanisme beperkt zich in de beeldvorming niet tot verslagen over niet-confessionele zedenleer of lentefeesten. Neen, het is veel meer dan dat. Met een open, kritische, ondogmatische geest hebben wij een blik op de mens en de wereld en behandelen wij ook allerhande thema’s op deze manier. Getuige hiervan waren de uitzendingen van de vrijzinnige omroep Lichtpunt. Met diepgaande interviews, eigen reportages, interessante binnen- en buitenlandse documentaires werden tal van thema’s -zoals migratie, gevangeniswezen, gezondheidszorg, rol van de media, vrouwenrechten, milieu, scheiding kerk en staat,… - vanuit een ethisch standpunt belicht en werd een ruim algemeen publiek bereikt. Ook Het Vrije Woord radio vervulde deze rol en bracht mensen aan het woord die een eigenzinnige visie vertolkten.

Verlichtende rol

Deze verlichtende rol dient het vrijzinnig humanisme terug op te nemen in de media, met name op de openbare omroep. Samen met de andere erkende levensbeschouwingen draagt het vrijzinnig humanisme bij tot een belangrijke verantwoordelijkheid in de samenleving. De samenleving heeft meer dan ooit verbinding nodig. Samen met andere culturen en andere overtuigingen moeten we werken aan een toekomst met actieve burgers die opkomen voor een samenleving in diversiteit. . In de huidige multiculturele samenleving is het immers juist noodzakelijk dat men vanuit de eigen levensbeschouwing met respect en in harmonie leert samenleven met mensen die er een andere levensbeschouwing op na houden.

Sylvain Peeters voorzitter deMens.nu Joke Goovaerts stafmedewerker communicatie deMens.nu https://www.facebook.com/deMens.nu/ www.demens.nu

Liza Janssens Stafmedewerker Studie en onderzoek deMens.nu

Bron: Bussche F., De moreel consulent, een beoefenaar van de vrijzinnig-humanistische waarden, Antenne (jg 16, nr 1 maart 1998) - - artikel uit De Sprokkel

lees meer artikels thema media uit De Sprokkel

terug naar het overzicht