header background image
 


Mensen weten als geen ander wat goed voor hen is. Daarom moeten zij vrij zijn hun leven in te richten zoals zij dat willen. Vrijheid is dan ook een mensenrecht en voor vrijzinnig humanisten een absolute voorwaarde om een goed leven te leiden. Samen met waarden als gelijkwaardigheid, solidariteit en verantwoordelijkheid vormt vrijheid de basis van de vrijzinnig humanistische levensbeschouwing.

Het wereldbeeld van vrijzinnig humanisten is niet gebaseerd op een dogma, een openbaring of een ander gezagsargument. Vrijzinnig humanist baseren hun denken over de wereld, de mens en zijn bestaan op het menselijk verstand en de menselijke ervaring. Daartoe moet men vrije toegang hebben tot kennis, die men kritisch en onafhankelijk kan beoordelen. De eigen inzichten worden betrouwbaarder door die af te toetsen met anderen. In de wetenschappen ontstaat kennis via vrij onderzoek, waarbij openheid van inzichten en kritische interactie de sleutel zijn. Die methode van vrij onderzoek biedt een grote mate van betrouwbaarheid, maar leidt niet tot absolute waarheden. Vrijzinnig humanisten staan dan ook open voor alternatieve opinies, zonder de eigen visie te verloochenen. Iedereen heeft immers het recht te denken wat hij wil en is ook vrij die mening te uiten. Maar evengoed is men vrij om van mening te veranderen.

Vrije mensen kunnen op hoogst persoonlijke wijze zelf bepaalde keuzes maken en zelf zin geven aan hun leven. Niet iedereen vult daardoor zijn leven op eenzelfde wijze in. Zingeving is een fundamenteel aspect van het menselijk bestaan en voor vrijzinnig humanisten is de vrije keuze hierin belangrijk. Het gaat daarbij niet louter om de vrijheid de eigen levensbeschouwing te mogen kiezen (freedom of religion), maar evengoed om zonder religie door het leven te mogen gaan (freedom from religion). Vrijzinnig humanisten willen zelf hun waarden en normen bepalen en hun leven organiseren op de manier die ze de beste vinden. Met andere woorden, zij willen zelfbeschikkingsrecht voor alles wat hun leven aangaat.

Hoewel vrijheid een fundamentele waarde is van hun levensbeschouwing, beseffen vrijzinnig humanisten maar al te goed dat die vrijheid niet ultiem is. Zij wordt immers beïnvloed en beperkt door allerlei factoren van biologische, economische en sociaal-culturele aard. De mate waarin het individu kan reageren op die beperkingen bepaalt zijn vrijheid. Een menswaardige samenleving garandeert daarom een maximum aan keuzemogelijkheden aan haar leden. Daarnaast houdt de vrijheid van het individu ontegensprekelijk op wanneer die de vrijheid van een ander individu aantast. Bepaalde individuen mogen immers niet over meer vrijheid beschikken dan andere. Want de vrijheid tot zelfbepaling geldt voor iedereen. Hieruit vloeien de andere kernwaarden van het vrijzinnig humanisme voort: gelijkheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en solidariteit. Want wie andere mensen ziet als zijn gelijke, als medemensen met dezelfde rechten en plichten, voelt zich met hen verbonden. Dat zal leiden tot aandacht voor de andere, vanuit een gevoel van soliditeit.

Vrijheid en zelfbeschikkingsrecht gaan ook hand in hand met verantwoordelijkheid. Omdat de mens over zelfbewustzijn en vrijheid beschikt, kan en mag hij verantwoordelijk worden gesteld voor zijn keuzes, zowel tegenover zichzelf als tegenover de anderen. Verantwoordelijkheid houdt in dat de mens de eigen keuze inpast in het kader van de waarden en de normen die hij voor zichzelf heeft uitgetekend en dat hij ernaar handelt. Het individu moet dan ook leren zelf verantwoordelijkheid te dragen voor zijn daden, in plaats van ze af te schuiven op een of andere gezagsinstantie. Vorming en onderwijs spelen een belangrijke rol bij het leren opnemen van de individuele verantwoordelijkheid.

De combinatie van vrijheid en verantwoordelijkheid komt het best tot haar recht in een geseculariseerde maatschappij. Die vraagt immers minder trouw aan waarden en normen die door anderen worden opgelegd en houdt rekening met de behoeften en voorkeuren van het individu. Vrije mensen zijn door zelfontplooiing immers in staat de waarden en normen van de maatschappij te toetsen aan de redelijkheid en menselijkheid. Die kritische houding vergt aandacht en betrokkenheid bij het maatschappelijke gebeuren. Want een samenleving zal niet vanzelf vrij en menswaardig worden. Daar moet men samen aan werken. Daarom zet het vrijzinnig humanisme zich dagelijks in voor een vrije en rechtvaardige samenleving.

Franky Bussche Directeur Studie en onderzoek deMens.nu

Liza Janssens Stafmedewerker Studie en onderzoek deMens.nu

Bron: Bussche F., De moreel consulent, een beoefenaar van de vrijzinnig-humanistische waarden, Antenne (jg 16, nr 1 maart 1998) - - artikel uit De Sprokkel

lees meer artikels thema vrijheid uit De Sprokkel

terug naar het overzicht