header background image
 


Onze waarden

Auteur: Bernard Decock, Bron: Tijdschrift Zoeklicht editie maart-april 2017

De mistroostigheid van de donkere eindejaarsdagen heeft bij sommigen de neiging de geest te benevelen. Ik bedoel niet het beneveld worden door een overdaad aan goedkope glühwein die op de plaatselijke kerstmarkten geconsumeerd wordt. Het is het troebel worden van het denken door vlagen van melancholie. Een nostalgie naar een geïdealiseerd beeld van vroegere, voorbije tijden. Dergelijk beeld, netjes gefileerd van al wat niet in het denkraam past, wordt dan in de etalage van een waarden en normen winkel geplaatst. Boem! Paukenslag en trompetgeschal: Aanschouw onze normen en waarden!

 

Een aanval op “onze” normen en waarden.

In het Vlaams-Brabantse Holsbeek had de duisternis zowaar “onze normen en waarden” te pakken gekregen. De plaatselijke N-VA-afdeling mobiliseerde de burgers om “onze waarden” te komen bijstaan. Het gemeentebestuur had namelijk verzuimd om een kerststal op te zetten. De Vlaams-nationalisten zagen daar een aanval op “onze waarden en normen” in.

De partij orakelde: “Een kerstboom en een kerststal behoren tot onze folklore en tradities. Het is tijd om onze normen en waarden te verdedigen.” Men wou een volkstoeloop naar de gemeenteraad houden. Schepen Annelies Vander Bracht (Groen) had dringend een lesje in democratie te leren. De schepen had het aangedurfd het volgende te stellen: “Wij hebben dat gedaan omdat er scheiding moet zijn tussen kerk en staat. Om zo neutraal mogelijk te blijven, hebben wij dat kerststalletje weggenomen.” Staatssecretaris Theo Francken (N-VA), die in de buurt woont, liet weten niet met de beslissing van de schepen akkoord te gaan: “Ik trek hiermee naar Cassatie. Niet neutraal? Laat ze maar een dwangsom opleggen!”. Dergelijke retoriek ligt perfect in de lijn van een staatssecretaris die al enige ervaring met dwangsommen heeft.

 

Lege waarden.

Het is stug dat een politieke partij aan de ene kant verwacht dat de gemeente zich met religieuze folklore bezig houdt, daar waar aan de andere kant “de neutraliteit” aan de loketten gewenst wordt. Een dubbelgezicht. Tweespraak. Alle godsdiensten zijn gelijk voor de wet, maar de ene al meer dan de andere. Los van de religieuze folklore kan de kerststal symbool staan voor het vinden van een onderdak voor vluchtelingen. Het helle licht van de eindejaars-verlichting als een leidende ster naar een gastvrije en solidaire gemeenschap. Maar als de os en de ezel van de nationalisten de stal gaan bestieren, dan zal de vluchteling (ondanks alle dwangsommen) buiten in de kou blijven staan. De waarde “solidariteit met de vluchteling” wordt verdrongen door een ijdel folkloristisch beeld. Zijn “onze” waarden, dan lege waarden geworden?

 

Belang-rijke waarden.

Als we over waarden en normen spreken, laat het ons dan vooral hebben over die waarden die in het dagelijkse leven een concrete invulling vinden. Laat het daarbij een toepassing van waarden zijn die ons een zeker voordeel bij brengen. Waarden die ons een belang verlenen, zullen we belang rijk gaan vinden. Meer zelfs, we zullen “onze” uitwerking van waarden met een zekere fierheid aan de rest van de wereld laten zien. We hopen dat anderen daar inspiratie in gaan vinden om iets analoogs uit te werken. We krijgen een driedubbel effect. De waarden brengen ons belang bij. We vinden de waarden belangrijk. We promoten dergelijke waarden.

 

Onze waarden.

Welk stelsel van normen en waarden levert ons in het dagelijkse leven een voordeel op? Wel, onmiskenbaar is dat de sociale zekerheid, het stelsel van sociale voorzieningen dat ons beschermt tegen allerhande tegenslag, onvoorziene gebeurtenissen of andere kronkelingen van het leven. Concreet : de regelingen over ziekte, werkloosheid, werkonbekwaamheid, pensioenen, onderwijs. De sociale zekerheid is een uitwerking, een concretisering van waarden zoals solidariteit, gelijkheidsbeginsel, zorgzaamheid, tederheid, gulheid, bestaansrecht, democratisering en inspraak, bescherming tegen de dwang van de sterkste. Onze sociale zekerheid is een uitwerking van waarden – niet van “onze” waarden, maar het is wel “onze” praktische toepassing van een stelsel van waarden. Het laat zien dat we die waarden geen holle begrippen vinden. Vanuit dergelijk perspectief mag “onze” sociale zekerheid in de etalage geplaatst worden. We zijn een samenleving, die fier laat zien welke de belangen zijn die de sociale zekerheid ons brengt. We dragen als het ware “onze” waarden uit.

De sociale zekerheid zorgt voor stabiliteit in de samenleving. Ze tempert de ongelijkheid en brengt menselijkheid in het bestaan. Wie de sociale zekerheid wil terugschroeven gaat daarmee tegen de belangen van de burgers in. De sociale zekerheid is nu net een uitwerking van maatschappelijke waarden. Wie de sociale zekerheid wil ontmantelen zal tegen deze waarden in gaan en zal voor instabiliteit van de samenleving zorgen. De geschiedenis van de mensheid illustreert goed dat ongelijkheid voor conflicten zorgt. En zo kan men zich afvragen welke dwaasheid er voor zorgt dat men de sociale zekerheid, het paradepaardje van de West-Europese samenleving, wil gaan afbouwen. Dergelijk streven is noch min noch meer een frontale aanval op “onze normen en waarden”.

 

Een aanval op onze waarden.

We krijgen te horen dat de overheid geen efficiënte beheerder van de middelen van de sociale zekerheid zou zijn. Private, op winst beluste instellingen zouden dat blijkbaar beter kunnen managen. Dat fabeltje is ondertussen al weerlegd. Bij de bankencrisis van enkele jaren geleden kwamen de bankiers bij de overheid om geld bedelen. Dat was geen fraai gezicht. Ik hoopte dat onze bewindslieden die berooide rakkers naar de sociale zekerheid zouden doorverwijzen. Ik droomde dat men die financiële brokkenmakers zou duidelijk maken dat private ondernemingen geen kaas van bankieren hadden gegeten en dat omwille het algemeen belang de overheid voortaan die taak op zich zou nemen.

Het credo van de vrije markt “wie risico neemt wel wat meer mag verdienen als compensatie voor het nemen van het risico” werd schaamteloos onderuit gehaald en vervangen werd door “neem risico, de overheid staat garant voor eventueel verlies”. De bodemloze zakken van de aan lager wal geraakte bankiers werden ruim met overheidsgeld gevuld. De immorele bestuurders, die verantwoordelijk waren voor het financiële debacle, werden vervolgens met ruime bonussen bedacht. Zo kreeg financieel directeur Gilbert Mittler een ontslagpremie van 4,22 miljoen €, een bedrag dat een doorsnee werknemer na een leven lang werken nog niets eens bij elkaar gespaard kan krijgen. Het lijkt alsof een systeem van kapitalistische zekerheid in het leven geroepen werd waaraan elke burger solidair schatplichtig gemaakt wordt.

Als klap op de vuurpijl sluisde de Belgische regering in ijltempo een afkoopwet door het parlement. De op één na rijkste Belg, de Kazachse zakenman Patokh Chodiev, had dat via lobbywerk, met onder andere de medewerking van de toenmalige Franse president Sarkozy, weten te bewerkstelligen. Belastingontduiking kan voortaan vrijgekocht worden. Kapitaalkrachtige mensen hoeven zich steeds minder van de lokale wetgeving aan te trekken. Dat is een regelrechte aantasting van ieders vrijheid. Een burger kan zich nooit vrij voelen tegenover een andere die meer macht en invloed omwille van zijn rijkdom heeft. Er is geen vrijheid als de wet van de sterkste heerst. De wet van de sterkste is de vernedering van de zwakkere. De wet van de sterkste, dat is de barbarij.

 

Vooruitgaan of achteruitgaan?

Volgens het neoliberale credo zouden de bijdragen voor de sociale zekerheid de economische vooruitgang belemmeren. Net zoals het Bruto Nationaal Product geen maatstaf is voor het Bruto Nationaal Geluk is de economische vooruitgang geen kenmerk van maatschappelijke, menselijke vooruitgang. Het ontmantelen van de openbare sociale zekerheid is niet meer en niet minder dan terug gaan in tijd. Het is achtergang, een terugval van de samenleving. Het is het opzij zetten van een reeks verworven normen en waarden. Het is een terugkeren naar een samenlevingsmodel uit vroegere tijden. Het is een vooruitgang die een achteruitgang wordt.

 

Het is ons waard.

De onzichtbare hand van de vrije markt is bezig de overheid weg te werken als hoeder van de sociale zekerheid. Het is van het grootste belang in te zien dat een sterke, open en democratisch gecontroleerde overheid een essentiële voorwaarde is om onze vrijheid te beschermen. Het is de staat die moet verhinderen dat de wet van de sterkste gaat gelden. De dwang van de democratische staat tegen de sterkste is een fundament van onze beschaving. De zorgstaat is het concreet in werking treden van waarden die door de samenleving worden gedragen. Het zijn die waarden die het verdedigen waard zijn. De rest is folklore.