header background image
 


We hebben allemaal iets te verbergen - Over het levensbelang van privacy

Met deze titel wordt niet bedoeld dat wij allemaal persé iets op onze kerfstok hebben. Al kan dat wel zo lijken, het is maar hoe en vooral wie onze informatie consumeert. Met rasse schreden worden we allen sneller en sneller afhankelijk van onze ‘digitaliserende maatschappij’. Het is belangrijker dan ooit ons bewust te zijn van de schaduwzijde van deze evolutie. 

Bewust te zijn van het verhaal van de schaduwzijde van de technologiserende maatschappij, en zicht te krijgen op machtsverhoudingen in onze huidige gedigitaliseerde samenleving.

De waarde van onze daden – verschillende perspectieven

Simpelweg stellen ‘Ik heb helemaal niks te verbergen’ – en dus impliceren dat je je privacy niet belangrijk vindt – is volgens Edward Snowden hetzelfde als niet geven om vrijheid van meningsuiting omdat je niets te zeggen hebt.

Daartegenover stelt Eric Schmidt (bestuursvoorzitter van Google) dat ‘Als je iets doet waarvan je niet wil dat de anderen het weten, kun je het misschien maar helemaal niet doen’

Dat deze laatste stelling absolute quatsch is, zal ik u straks verduidelijken.

Op de vraag of het voor u ok is dat ik in uw woonkamer vanaf morgen een microfoon en videocamera plaats, om uw doen en laten thuis 24/24 te monitoren, zou u hoogstwaarschijnlijk meteen negatief antwoorden. Ik heb immers – terecht – helemaal geen zaken met uw persoonlijke doen en laten, laat staan 24/24.

En toch, als u de bezitter bent van een smartphone, en als die smartphone werkt met Android of iOs van Apple, heeft u – misschien zonder dit te beseffen – de toestemming gegeven aan Google en Apple om de microfoon en de camera van uw toestel aan te zetten wanneer hen dat past. De klok rond. 7/7. En het blijft daar niet bij…

Laten we Google eens belichten. Google is eigenaar van het Android besturingssysteem. Als u geen iPhone of iPad hebt maar een andere smartphone of tablet – bijvoorbeeld van de merken Samsung, Lenovo, Huawei – dan is de kans zeer groot dat u met dit besturingssysteem werkt. Ook is Google eigenaar van Gmail  en werken ook de zogenaamde ‘smart tv’s’ met Android.

Om Android te gebruiken, dient u uw apparaat te koppelen aan een ‘Google account’, en dus een Gmail account. En als zoekmachine gebruikt u in vele gevallen hoogstwaarschijnlijk Google.be of google.com  via de webbrowser van google : Chrome.

Fantastisch toch? En is Google inderdaad niet de beste zoekmachine? Dit lijkt inderdaad zo. En 95% van de content die Google aanbiedt is gratis. Nog beter. Maar wij betalen hier een hoge prijs voor.

Hetzelfde wat ik nu ga vertellen geldt ook voor Facebook, trouwens.

Google en Facebook zien er op het eerste gezicht ‘sociale netwerken’ uit die ons online leven gemakkelijker maken. Onder de dunne schil van hun kleurrijk interface zijn het echte data-vergarende monstermachines die zonder scrupules het kleinste detail van ons persoonlijke leven willen kennen.

En het meest absurde is: wij hebben hen hiervoor de volmondige toestemming gegeven en voeden dit monster elk uur van de dag. Wij hebben immers de ‘gebruiksvoorwaarden’ voor het gebruik van als deze services aanvaard en ‘voor akkoord’ aangeklikt. Je kan net zo goed je ziel aan de duivel verkopen.

Google, Facebook en de ganse internetwereld – dus ook gewoon het zogenaamde ‘surfen op internet’ begluurt ons via trackers.

 “Trackers worden door bedrijven ingezet om informatie over websitebezoekers in te zamelen. Meestal zijn dit de zogenaamde ‘cookies’: data die op jouw computer of laptop worden achtergelaten als je een site bezoekt. Daarmee kunnen bedrijven je surfgedrag, locatie en informatie over je computer aan elkaar koppelen om daarmee een persoonlijk dossier op te bouwen. Op vandaag wordt echter reeds meer geavanceerde technologie ingezet. Dan registreren bedrijven bijvoorbeeld de instellingen van je webbrowser: de taal, welke plug-ins je hebt geïnstalleerd. Soms werken trackers ook met geluid: er bestaan apps op smart-tv’s die een voor ons onhoorbare toon versturen die wordt opgevangen door een app op je telefoon. Zo is te achterhalen naar welke programma’s je kijkt en welke apparaten er bij elkaar in de buurt zijn, en… welke personen.”

Het is dus in principe perfect mogelijk om zonder camera’s voor een app-bouwer te achterhalen met wie ik hier deze avond allemaal samenzit, gewoon door onze smartphones te laten fluiten naar elkaar.

Een test via  een bezoek aan nu.nl – een gekende en gewaardeerde nieuwswebsite uit Nederland – toonde aan dat er op die website honderd site trackers van maar liefst 215 verschillende bedrijven actief zijn. Met een bezoekje een nu.nl geef je dus in een nanoseconde je digitale vingerafdruk af aan 215 verschillende bedrijven. En voor dit alles geven we gewoon zelf onze toestemming: door de befaamde ‘deze site werkt beter door het aanvaarden van cookies’ met ‘geen probleem’ aan te klikken geven we aan dat het voor al die bedrijven OK is om het volgende over ons te weten te komen:

  • Recente surfgeschiedenis
  • Ingevoerde zoektermen van jou als sitebezoeker
  • Type computer waarmee we werken
  • Demografische gegevens
  • Het koppelen van ‘persoonlijke identificerende informatie’ die zij van andere partijen kopen of ontvangen, zoals je naam, geboortedatum, financiële situatie en informatie over je werkgever.

 

Nog een stapje verder gaat werken met de smartphone.

De smartphone is zonder twijfel de meest succesvolle consumententechnologie van het afgelopen decennium. Er zijn momenteel wereldwijd 2 miljard gebruikers, en hun aantal groeit elke dag. We gebruiken de smartphone ook steeds meer; meer minuten per dag, meer dataverbruik.

Tegelijkertijd weten we zo goed als niks af van dat ding. Het is het ultieme voorbeeld van wat de Franse filosoof Latour een ‘Black Box’ noemt: een apparaat dat werkt als een trein maar waarvan de echte werking mysterieus blijft. ‘Als een machine efficiënt loopt’, zegt Latour, ‘dan hoeft men zich alleen te richten op de input en de output, en niet op zijn interne complexiteit.

Ja, je weet waar je moet op drukken om je smartphone te gebruiken – input – en begrijpt wat hij als reactie daarop zal doen – output  (bellen, surfen, een app openen, etc… - maar hoé het apparaat dat allemaal doet?

En dat is raar, want als je nagaat welke rol de smartphone in ons leven speelt, dan kun je eenvoudig beargumenteren dat wij het ding juist wél zouden moeten doorgronden. De smartphone is – nog meer dan onze laptop – ons venster op de wereld, ons primaire communicatiemiddel, onze assistent. Maar –zoals bij een computer – via een soort Disk Operating System ROOT ACCES krijgen tot je eigen apparaat is niet – standaard – mogelijk.

Wie toch onder de motorkap wil kijken moet zijn apparaat zogenaamd ‘jailbreaken’ of ‘hacken’. Maar dan vervalt uiteraard de garantie.

Maar bij deze smartphones, tv’s en tablets is onze privacy nog in groter gevaar. Zij werken immers met apps, en apps hebben nog meer geavanceerde trackers. Bij een test die het Nederlandse ‘De Correspondent’ uitvoerde met het installeren van de gratis antivirus app ‘Antivirus Security Free’, bleek dat er onder de motorkap van een zogenaamde ‘antivirus’ een monsterlijk wezen verscholen zat, die van onze identiteit en virtuele voorkeuren simpelweg koopwaar maakte.

Bij het openen van de app, wordt de deur wagenwijd opengezet voor adverteerders: een eerste tracker wordt geplaatst door Google analytics. Daarna komt ook grote broer DoubleClick zich nestelen. Vervolgens advertentieplatform MoPub en wijst een aantal unieke identificatienummers toe aan ons apparaat. Met deze letters- en cijfersoep kan MoPub ons later op websites en andere apps opnieuw herkennen. Het bedrijf kan bijvoorbeeld ook zien dat wij bijvoorbeeld My Fitness Pal gebruiken, de spelletjes Clash of Clans en Hay Days spelen en de populaire muziekapps Spotifiy en Shazam openen. En natuurlijk zien ze ook meteen waar we ons bevinden, welk apparaat we gebruiken en op welk netwerk we surfen en bellen.

Dit alles gebeurt in nanoseconden.

Via een controle-app zagen de onderzoekers dat deze drie trackers na het zien van onze info, deze doorspelen een andere partijen, die dan beginnen te bieden op ons profiel. Prijzen schieten heen en weer en na wat onderling gepraat van de servers komt er een winnend bod uit van 0,65 dollar. Advertentiebedrijf MobFox heeft de strijd gewonnen, en mag een advertentie van 320 x 50 pixels leveren in onze Antivirus Security FREE APP op onze smartphone.

Nogmaals: dit alles voltrekt zich volledig automatisch in een paar nanoseconden.

Een volledig geautomatiseerde veiling, waarbij ons profiel aan de hoogste bieder aangeboden wordt, en hij vervolgens reclame mag maken op ons apparaat.

Ons profiel – wij dus – hebben zonet een bedrijf 0,65 euro rijker gemaakt door een app te gebruiken op onze dure smartphone. Hij heeft onze info GRATIS verkregen en kan ze vrij verhandelen, aan de hoogste bieder…

En het gaat nog verder: als we apps zoals bancontact of easypay koppelen aan een betaling in een supermarkt, metrostation of boetiek; weten alle apps meteen

  • Waar we ons bevinden op dat moment
  • Welk parcours we afgelegd hebben
  • Waarvoor we betalen
  • Hoe laat

 

Allemaal nog meer details die firma’s in staat stellen een virtueel commercieel paspoort van ons te maken, met als doel ons met steeds gerichter en persoonlijker reclame te bestoken.

Ikzelf vind deze gedachte zeer beangstigend, en op TWEE vlakken een serieuze bedreiging voor mijn individuele vrijheid. Ik verklaar.

Onze vrijheid wordt op twee vlakken ernstig bedreigd door deze evolutie, door deze praktijken.

 

  1. De vrijheid van keuze
  2. De vrijheid van zijn

 

  1. De vrijheid van keuze
  • Als we google, facebook en het ganse internetgebeuren onder de loupe nemen, wordt het onderhand duidelijk dat deze bedrijven als doel hebben ons met zo persoonlijk mogelijke reclameboodschappen te bestoken. Elke keer dat wij ons op het internet begeven; hetzij latent online via de smartphone of tablet, of gericht via een surfsessie op de klassieke PC, willen deze firma’s ons aanzetten tot het kopen van zaken. Hoe meer we kopen, hoe gerichter zij ons kunnen bestoken met een nog ‘meer op maat gefabriceerde’ advertentie.
  • Maar wat met de gedeelde computers? Thuis delen wij een PC met vier personen. De kleren waarvoor mijn vrouw interesse heeft, weerspiegelen niet mijn interesse in de nieuwste muziekreleases en omgekeerd: GEEN NOOD. Bovenvermelde firma’s kunnen onderhand aan het ritme waarmee de gebruiker het toetsenbord aanslaat uitmaken welke gebruiker de computer hanteert, en zo de info toevoegen aan één van de vier unieke PC paspoorten van die PC: een voor elke gebruiker…
  • We worden dus bestookt met op maat gemaakte reclame, wat onze vrijheid van keuze in het gevaar brengt. We worden constant beïnvloed. En het beperkt zich niet to de virtuele wereld: de klantenkaart van Colruyt/Delhaize/Carrefour houdt netjes onze voorkeuren van artikelen bij. En zo experimenteert Colruyt voor houders van hun extra kaart sedert kort met een folder die je per post toegestuurd krijgt vol aanbiedingen, maar waarvan de voorpagina uniek en op maat is van jouw ‘Colruyt aankoop profiel’.
  • In sommige winkels worden ‘persoonlijke aanbiedingen’ op een scherm getoond als jij er passeert met je smartphone. Alleen voor jou. Als ik hetzelfde artikel even later wil kopen, zal ik een andere prijs betalen.

 

  • Amazon zal beginnen experimenteren met pakjes die voor jou beschikbaar zijn, nog voor je goed en wel beseft dat je interesse zou kunnen hebben in het artikel, laat staan je er het bestaan van afweet. Ze zullen je een mailtje zenden met de boodschap ‘hey, we dachten dat jij dit of dat artikel wel eens interessant zou kunnen vinden. Het ligt tot overmorgen voor jou ter beschikking in dit of dat postpunt’. Probeer dan nog maar eens aan de verleiding te weerstaan als de algoritmes hun werk gedaan hebben en dit artikel inderdaad voor jou van toepassing zou kunnen zijn maar… je het anders eigenlijk niet meteen zou gekocht hebben. En om hun verleidingskracht bij te zetten, ligt het pakje natuurlijk te wachten met een leuke korting of ander extra voordeel.

 

  • Dit alles doet natuurlijk vragen rijzen over hoe ‘vrij’ we dan echt nog zijn in het maken van onze individuele keuzes. Denk aan het spreekwoord van de kat en de melk. Wat als we constant – op maat – in verleiding gebracht worden? En we versterken zelf de vicieuze cirkel. Hoe meer we kopen, hoe meer we ons virtueel profiel en virtueel paspoort finetunen. Zodat de volgende reclame die op ons afgevuurd wordt, nog accurater is. Hoe sterk onze persoonlijkheid ook, de algoritmes vinden onze zwakke plek wel. Het drama is dat de briljantste geesten van onze tijd hun dagtaak vullen met het nadenken hoe ze mensen het best op advertenties kunnen laten klikken.

 

  • Als aanvulling hierop, las ik een paar weken terug een artikel in de Morgen, waarin ook Stijn Meuris zich vragen stelde bij dit alles. Hij blikte vooruit en vroeg zich af of binnen hier en pakweg 15 jaar überhaupt nog verkiezingen nodig zullen zijn, als al onze voorkeuren toch al beter gekend zullen zijn door een computer dan door onszelf?

 

En dit brengt ons bij de tweede bedreiging: het in gevaar zijn van de vrijheid van zijn.

 

  1. De vrijheid van zijn
  • De verzameling van al deze data blijkt – hoe gesofisticeerd ook – soms verre van correct. En los van alle commerciële doeleinden en het binnendringen van de persoonlijke levenssfeer, houden deze praktijken ernstige gevaren in voor de persoonlijke intellectuele verworven vrijheden. Verworven, inderdaad.
  • En ik gebruik een zinnetje van Franz Kafka uit diens ‘het proces’: ‘Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads had gedaan, werd hij op een morgen gearresteerd’.

      

Een anekdote:

Op een ochtend in 1977 tuurt Chris van der Ziel naar zijn huis in de Cornelis Houtmanstraat in Delfzijl. Dat dak, daar is iets mee. Hij loopt naar binnen, gaat de trap op en bekijkt het plafond in de slaapkamer. Er zit een duidelijke knik in, tussen de zolder en het dak móét iets zijn. Met zijn vrouw begint hij het plafond te slopen. Het behang eraf, het pleisterwerk open, de isolatie los. Dan: een harde kraak. Het hele dakbeschot stort in. Gruis en planken komen naar beneden, samen met de verklaring voor het mysterie van de plafondknik: een stapel dikke boeken. Van der Ziel en zijn vrouw slaan ze open en vinden een gedetailleerde verslaglegging uit een stoffig verleden. Boekhoudingen, notities van bijeenkomsten, persoonlijke brieven. De aantekeningen stammen van vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Het blijken documenten van de Joodse gemeenschap van Delfzijl. Elk Joods gezin staat met naam, adres en familieverbanden vermeld. Later zal de familie Van der Ziel ontdekken dat een eerdere bewoner van het huis aan de Cornelis Houtmanstraat een rabbijn was. Na het uitbreken van de oorlog in 1940 verstopte hij de boekhouding onder het dak. Als de Duitse bezetter de administratie in handen had gekregen, had die alle benodigde informatie om iedere Jood in de gemeente Delfzijl op te pakken. De rabbijn wilde zijn gemeenschap beschermen.

Een onschuldige ledenlijst werd in deze situatie vlot een executielijst…

  • Een paar maanden terug kwam aan het licht dat de Amerikaanse overheid de bezoekerslijst van een bepaalde Amerikaanse politieke website probeerde te bemachtigen.
  • Om de woorden van Eric Schmidt (bestuursvoorzitter van Google) nog eens te hernemen: ‘Als je iets doet waarvan je niet wil dat de anderen het weten, kun je het misschien maar helemaal niet doen’.
  • Deze woorden tonen aan hoe groot het gevaar is dat wij allen lopen, en dat we wel degelijk ‘iets te verbergen hebben’. Als de content van het digitale spoor dat we onuitwisbaar nalaten, informatie bevat dat voor een of andere bewindvoerder over pakweg twintig jaar niet in het plaatje past, kunnen de repercussies groot zijn. Ook al zijn ze vandaag volkomen aanvaard in onze maatschappij. Als ze dat morgen niet meer zijn, zal dat stukje persoonlijke geschiedenis van vandaag misschien het kapblok blijken waarop ons hoofd belandt.

 

Koen De Brabander

 

Bronvermelding:

‘Je hebt wel iets te verbergen’ M. Martijn & D. Tokmetzis , uitg. De Correspondent

‘Interne Keuken: Ten Huize van Stijn Meuris’, 19 augustus 2017, Radio 1

‘Bij het sterfbed van het mensenrecht privacy: ‘Online zijn we allemaal laboratoriumratten’, 14 september 2016, Knack


bron: tijdschrift De Sleutelbrug editie jan-feb-ma 2018

terug naar het overzicht