header background image
 


 
Sorry, beste lezer, mocht ik je op het verkeerde been hebben gezet en een verwijzing hebben gesuggereerd naar de Amerikaanse zangeres Tina Turner.
Neen, die heeft er echt niets mee te maken.

TINA is een letterwoord, dat staat voor There Is No Alternative, er bestaat geen alternatief.

Typisch voor een dogma, een pensée unique, het politiek correct denken, enzomeer. DE waarheid dus...

Steeds zijn er individuen en groepen geweest die aan iedereen (‘erga omnes’) hun Grote Gelijk verkondigden en daarbij iedereen dwongen om zich bij hen aan te sluiten.
Anderszins is het zo, dat het uiten van kritiek samen met het aanreiken van een alternatief, de mens en de mensheid heeft gebracht op het (ontwikkelings)peil dat we nu hebben bereikt.
Botsende ideeën (le choc des idées) hebben nieuwe inzichten mogelijk gemaakt; revolutionaire en dus kritische stellingen hebben de ogen van de mensen geopend en de mogelijkheid geschapen vooruitgang te boeken.

De vrijheidsidee van de Verlichting uitte zich in het vrij onderzoek en het kritisch denken waarbij geldt dat ‘the sky’ niet ‘the limit’(van het denken) is.
‘Aude sapere’ (durf zelfstandig denken) zo leerde ons Immanuel Kant en Hans Christian Andersen ‘ontdekte’ de nieuwe kleren van de keizer!
Maar de kritische ingesteldheid wordt door de machtshebbers meestal niet op prijs gesteld. Eerst en vooral omringen ze zich met gelijkgezinden met alle nadelige gevolgen van dien. Veelal volharden zij in de boosheid en veroorzaken hierdoor grote schade.

Niet voor niets verwijst de Amerikaanse historica Barbara Tuchman in haar boek ‘De mars der dwaasheid’ naar diegenen die de heersers precies datgene vertelden waarvan zij wisten dat het hen aangenaam zou zijn. De ondertitel van haar studie spreekt boekdelen ‘Van de Oorlog van Troye tot Vietnam’. Hadden ze maar naar de toenmalige critici geluisterd!

Maar kritiek voor de kritiek loont niet en dit wordt uitgedrukt door het gezegde ‘de kritiek is gemakkelijk, de kunst is moeilijk’. Kritiek geven en het aanreiken van een alternatief zijn organisch verbonden en gelden zeker voor de vrijzinnige humanist die zijn inspiratie en opdracht vindt in de zin ‘de verbeterbare mens en de maakbare samenleving’.

Ook hier spelen de opvoeding thuis en de kritische opstelling van het openbaar onderwijs een beslissende rol. Wie thuis dogmatisch wordt opgevoed vertrekt met een handicap voor zijn of haar integratie en participatie in de gemeenschap, het zo belangrijke burgerschap.

‘Ni dieu, ni maître’, zo luidt de slogan om aan te geven dat men geen ‘meester’, van welke aard ook aanvaardt, maar steunt op eigen inzicht. Deze keuze houdt een blijvend engagement in om steeds en overal naar de waarheid te zoeken en bij te dragen tot het welzijn van onze medemensen.

Bescheidenheid is en blijft aan de orde. Vergeten we de vaak geciteerde kritiek niet dat iemand ‘niet gehinderd door enige kennis terzake’ een standpunt inneemt of ook nog de dooddoener dat ‘inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraken zonder uitzicht’. Laten we niet in deze vallen trappen!

Schrijnende mistoestanden moeten echter steeds worden aangeklaagd en het ‘neutraal’ blijven in bepaalde kwesties is te beschouwen als een vorm van lafheid.

Dat de vrijzinnige humanist zonder principes zou leven en zich amoreel of zelfs immoreel zou gedragen is je reinste onzin. In dit verband kunnen we verwijzen naar het leerrijke boek van Dirk Verhofstadt ‘ Atheïsme als basis voor de moraal’. Ethische principes die zogenaamd van ‘bovenuit’ komen kunnen geen voorrang opeisen boven de diepmenselijke. Onze seculiere samenleving kan niet ter discussie worden gesteld.
Vrijzinnige humanisten hebben geen bevelen nodig van ‘hogerhand’ om het goede te doen, noch de belofte van een beloning nadien. Hun opstelling is deze van een mens onder de mensen, hier en nu.
Mochten deze beschouwingen aanleiding geven tot kritiek, dan is dit mooi meegenomen, want niemand onder ons bezit DE waarheid of heeft het recht TINA te promoten.





Auteur: Marc Mortier
Bron: tijdschrift De Sprokkel winter 2018

terug naar het overzicht